ماده بمشاور الممالك داده باشد . اگر هم جوابى داده راجع باستخراج نشدن تلگراف و غير مفهوم بودن مواد ارسالى بوده است ، تا بدين وسيله طفره و تأخيرى در كار پديد آمده ، و روزگار راه‌حلى براى اين موضوع بغرنج پيش بياورد . مشاور الممالك را هم خوب شناخته ، و ميدانيم كه بواسطهء دورى دو سه سال اخير از تهران ، اعتنائى بسياست يكطرفى نداشته ، و برعكس بدش نميآيد ضرب شصتى بمسببين ناكامروائى خود در كنفرانس صلح پاريس نشان داده ، و خويش را بهموطنان خود كاملا بشناساند . از طرف ديگر ، زمينهء قرارداد دولتين هم كه سراسر گذشت از طرف روسها است ، بواسطهء مراسلات دولت شوروى به اسد بهادر و اعلانات براوين وزير مختار بىاختيار نامهء بالشويكها ، و همچنين مواد هيجده‌گانهء كالاميتسف كه اعضاى سفارت كبرى از تهران براى او آورده‌اند ، حاضر است . بر فرض اينكه بالشويكها چون حالا قوت گرفته و رنگ و روئى به كار خود داده‌اند دبه درآورده ، نخواهند تمام آن مواد را قبول كنند ، باز هم بمذاكره و زير و بالا كردن ميتواند قرارداد نافعى براى ايران به‌بندد ، گذشته از اينكه سابقا مدتى مستشار سفارت پطرز بورغ بوده ، در مركز هم مدتى شغل مديرى كل وزارت امور خارجه را داشته ، و چندى هم وزير امور خارجه بوده بآمال ملى ايران واقف ، و بنقاط حساسى كه بايد در قرارداد ذكر شود بصير و با اطلاع است . چنان كه در بيست روز اول اقامت در مسكو ، توانست شانزده ماده كه در آنها بين طرفين توافق حاصل شده بود ، تنظيم كرده و در اوايل قوس به تهران ارسال دارد . اين مواد در 4 قوس به تهران رسيد . ولى چنان‌كه ديديم مراسلهء سفارت انگليس و هياهوى دولت در اطراف اين مراسله ، و اجمالا طرفدارى دولت از سياست يكطرفى مانع افشاى آن شد ، و در كيف وزير خارجه ، يا رئيس الوزراء با كمال دقت محفوظ و مضبوط ماند . بهانهء اين عدم اقدام هم شايد اين بود كه مثلا چند كلمه از بعضى مواد آن درست استخراج نشده بود . اين موضوع هم قابل ملاحظه است . كه در اين موقع روابط تلگرافى مستقيم كه سابقا بين تهران و روسيه برقرار بود ، بواسطهء خرابى كه بالشويكها در مراكز تلگرافى هند و اروپاى انگليس اجرا كرده ، و خطوط آن را هم از بين برده بودند ديگر در كار نبوده و كار مخابرهء مسكو به تهران مشكل بود ، و شايد بعد از مدتى انتظار مشاور الممالك خبر شد كه راست يا دروغ تلگراف او در تهران درست استخراج نشده است ؛ و چون در خلال اين مدت مذاكرات خود را با شورويها كامل‌تر كرده بود مواد جديدى كه عبارت از 21 مادهء آشكار او هفت مادهء سرى و در حدود همان شانزده مادهء ارسالى سابق بود ، تنظيم كرده از مسكو بمنشور الملك نمايندهء ايران در بادكوبه مخابره كرده ، و ضمنا دستور داد كه مشار اليه شخصا بآستاراى ايران برود و مواد را مخابره كرده جواب بگيرد ، و ببادكوبه برگشته و بمسكو مخابره كند ، تا ديگر آقايان نتوانند ببهانهء عدم استخراج كار را معطل كنند . منشور الملك ، در دوازدهم جدى 1299 بآستارا آمده ، تقاضاى حضورى فورى نمود از طرف رئيس الوزراء ، آقاى اديب السلطنه ( حسين سميعى ) معاون رياست وزراء و